Бейформал логика (ағылш. Informal logic) — формал логикадан тысқары жағдайдағы логика қағидалары мен логикалық ойлау қағидаларын қамтиды. Дегенмен, тақырыптағы "бейформал" сөзі себепті "бейформал логиканың" нақты анықтамасы таласты мәселе болып келеді.[1] Ральф Х. Джонсон мен Дж.Энтони Блэр бейформал логиканы "логиканың бір саласы, оның міндеті анализдердің, түсіндірулердің, бағалаулардың, сынаулардың және аргумент құрудың формалды емес стандарттарын, критерийлерін, процедураларын жасау" деп анықтайды.[2] Бұл анықтама бұл кісілердің практикасының астарлы мағынасын және өздерінің бейресми логика мәтіндерінде өзгелер немен айналысқанын көрсетеді.
Бейформал логика (бейформалды) сандырақтармен (fallacies), сыни ойлаумен, ойлау өнері қозғалысымен[3] және дәлелдеу теориясы (argumentation theory) деп аталатын пәнаралық ізденістермен байланысты. Франс Х. ван Эмерен "бейформал логика" жіктеуі "формал логикаға қарағанда дәлелдеу практикасына жақын болып табылатын қарапайым тілдік зерделеудің (reasoning) нормативтік тәсілдері жиынтығын" білдіреді деп жазады.[4]
Бейформал логика маңызды логика саласы болып, осы атаумен шамамен 70-ші жылдардың соңында философияның кіші-саласы (sub-field) ретінде пайда болған. Бұл салаға атау беруден бұрын символдастыру әдісі (symbolic approach) бойынша логиканы зерттеуден бас тартқан көптеген оқулықтар пайда болды, олар педагогикалық қажеттілік тұрғысынан жалпы жұртшылық үшін Символды логика үйлесімсіз және пайдасыз деп есептеді; бұған Ховард Каханенің (Howard Kahane) логикасы және осы замандық риторикасын мысал етуге болады, оқулық "Күнделік өмірдегі зерденің қолданысы" тақырыбында алғаш 1971 жылы жарық көрген болатын. Каханенің қайтыс болуына байланысты «Американ философия ассоциациясының жиналыс мәтіндері мен баяндамаларында" (2002ж) Кахане оқулығы "бейформал логика мәтініне" жатады деп сипатталып, ол "студенттерге медия (БАҚ) мен саяси дискурста жиі кездесетін жаңылтпаш риторикаларға төтеп беруге мүмкіндік береді. Ол сандырақтарды талқылауға құрылған, әрі күнделікті өмір мәселелерін шешудің практикалық қолданбасы деп есептеледі. ... мәтінді оқыған мыңдаған студентер аргументтерді талдау және алдамшы риторикалардың алдауынан аулақ болуы қабілетін қалыптастыруға көмектескені үшін Ховардқа рақмет айтады. Ол дискурс идеалын нақты қолдануға тырысып, тек мойындатуды емес, ақиқатты көздеді. (Хаусман және басқалар 2002 ж.)"[5][6] Бұл тәсілді қолданған басқа оқулықтарға Майкл Скрайвеннің "Зерделеу" (Reasoning, Edgepress, 1976) шығармасы және Ральф Джонсон мен Дж. Энтони Блэрдің 1977 жылы жарық көрген "Логикалық өздік қорғаныс" (Logical Self-Defense) кітаптары болды.[5] Осы дәстүрдің алдыңғы ізашарына жататын шығармалар: Монро Бердслидің "Практикалық логика" (Practical Logic) туындысы (1950), сондай-ақ Стивен Тулминнің "Аругменттер қолданысы" (The Uses of Argument) (1958).[7]
Бұл сала қазіргі атауы бойынша 1978 жылы өткізілген "Бірінші Халықаралық Бейформалды Логика Симпозиумы" арқылы таныла бастады. Алғашында студенттердің логикалық оқулықтарына жаңа педагогикалық көзқарастар түрткі болғанымен, бұл саланың аясы (scope) негізі 13 проблема мен мәселеден тұратын тізім арқылы анықталады, тізімді Блэр мен Джонсон аталған симпозиумдағы түйінсөз баяндамасына қосымша ретінде енгізген болатын:[5] [8]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.